"Bazen savaşta ön saflarda büyük bir gürültü duyarsın, ben de aynı gürültüyü duydum; ardından ruhumun sanki bir mendilin cepten çekilişi gibi benden çekildiğini hissettim. Son olarak ise ruhumun bir bütün halinde tekrar bedenime döndüğünü fark ettim ve de o andan itibaren benim için ölüm yoktu." (*)
Daha sonra İspanya da çıkan iç savaşa muhabir olarak giden Hemingway savaş muhabiri olarak insanı, savaşı dahası ölümün sıradanlaştığını ve ehemmiyetinin kalmadığını görür.
Bunun üzerine yazdığı kitap, İspanya iç savaşını anlatan Çanlar Kimin İçin Çalıyor önemli bir popüler kültür eseri olarak günümüze kadar ulaştı. Şair John Dohne nin bir katedralde başrahip iken yaptığı vaazda geçen cümleden almıştır adını.
"Ada değildir insan, bütün hiç değildir bir başına; anakaranın bir parçasıdır, bir damladır okyanusta; bir toprak tanesini alıp götürse deniz, küçülür Avrupa, sanki yiten bir burunmuş, dostlarının ya da senin bir yurtluğunmuş gibi, ölünce bir insan eksilirim ben, çünkü insanoğlunun bir parçasıyım; işte bundandır ki sorup durma çanların kimin için çaldığını; senin için çalıyor." (**)
İspanya iç savaşında cumhuriyetçi ve faşist güçlerin haddi hesabı olmayan kayıplarının bir nitelik kaydıdır. Robert Jordan ın ihtiyar Anselmo ile tanışmasından Anselmo nun ölümüne kadar geçen sürede savaşın duyarsızlığı ve kayıtsızlığını anlatır. Hemingway in savaşta ölüm ve öldürme duygusunun sıradanlaştığının anlatısıdır. Robert Jordan bir İspanyolca profesörüdür. Gönüllü, yetenekli işinin ehli olan Robert Jordan ı Segovia kentinin saldırısı için mühim olan bir köprüyü dinamitlemek üzere hatların gerisine cumhuriyetçi gerillaların yanına gönderilir . Üç gün üç geceye sığan bir savaşın yaşamının en yaşamcıl hissettiği zamanı olur burada.
Kadının, çingenelerin, çetelerin, atların ve doğanın savaşımı burada veriliyor . Robert Jordan savaşta kaybedilen erdemlerin sadece insanı insan yapan kelimelerin ortadan kalktığını düşünür. Arkadaş ı Kaşkin i öldürür. Ona hiç de ağır gelmeyen bir eylemdir öldürme. Babasının intiharı ona çirkin gelmekte ve utancını beslemekte. Ölüm onun için şerefi kadar kıymetlidir. Faşistlerin elinden gerillalar tarafından kurtarılan Maria ya dağdaki bütün herkesin bir yerde ilgi duyduğu çalı saçlı kıza, don Roberto da ilgisiz kalamaz. Maria ile birlikte olurken doğanın da onlarla birlikte zevke durduğunu düşünür.
Dağlarda gerilla olan çirkin bir kadının iç çekişlerini, Pilar ın, kadının yetilerinin erkekler ile eşdeğer oldugunu yeri geldi mi çetenin lideri olabileceğini gösteriyor. Pilar kadın olarak çirkin olmanın acısını çekiyorum der. Çirkin olmasından gelen üstünlükle de şuhtur aynı zamanda.
Çingene nin savaştaki rolü gerçek hayatta ki rolü ile birebirdir. Pablo yu öldürme istekleri: yoluna savaşta kim taş koyarsa ez mantığını güdmektedir.
(Size tavsiyem yani okuyun nasıl desem okuyun yani.)
*John Donne
(https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway)
